İş Hukuku Avukatlarından Kaya Hukuk ve Danışmanlık'ın Kurucusu Av.Hüseyin Kaya Sağlık İşçilerinin TAMAMLAMA MESAİSİ Mİ FAZLA MESAİ Mİ? Sorusuna cevap verdi.Haber Sitemize açıklamalarda bulundu
TAMAMLAMA MESAİSİ Mİ FAZLA MESAİ Mİ?
Sağlık Bakanlığında vardiya sistemine göre çalışmakta olan işçilere aylık 196 saat çalışma yapılması gerektiğinden normal mesailerine ek olarak tamamlama mesaisi yaptırıldığı yönünde başvuruların incelenmesi neticesinde bir takım örnek varsayımlar üzerinden Sağlık Bakanlığında yapılan uygulamanın yerinde olup olmadığı irdelenmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendirilmekte ve fazla çalışma ücretine hak kazanılmaktadır. Bu durumun istisnası olarak denkleştirme dönemi içerisinde yapılan çalışmalardır. Bunun dışındaki haftalık 45 saati aşan çalışmalar karşılığı zamlı ücret ödenmesi gerekmektedir.
Sağlık Bakanlığı’nın üyesi olduğu TÜHİS ile Öz Sağlık- İş Sendikası arasında imzalanmış (yürürlük tarihleri 01.01.2019-31.12.2020 ila 01.01.2021-31.12.2022) olan işletme toplu iş sözleşmesinin Fazla Çalışma, Genel Tatil Günlerinde Çalışma ve Ücreti kenar başlıklı 22nci maddesinde; “Haftalık çalışma süresini (45 saat) aşan çalışmalar fazla çalışmadır.
a) Hizmetin zorunlu kıldığı hallerde yaptırılan fazla çalışmanın ücreti gece için %75 gündüz için %60 zamlı olarak ödenir. Saat ücreti, günlük brüt çıplak ücretin 7,5 saate bölünmesiyle elde edilen ücrettir.
b) Zorunlu hallerde yeniden çağrılan işçilere yolda geçen süreler dahil 3 saatten az olmamak üzere ve çalışılan süre kadar fazla çalışma ücreti ödenir.
e) İşin özelliği Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayı gerektiriyorsa, işçiye çalışılan her gün için normal yevmiyesinin dışında iki yevmiye daha ödenir. Hafta tatili, genel tatil ve ulusal bayram günlerindeki çalışma süresi günlük çalışma süresini aştığı takdirde aşan kısım için ayrıca fazla çalışma ücreti ödenir.” Hükmü yer almaktadır.
Aynı toplu iş sözleşmesinin Çalışma süreleri ve ara dinlenmesi başlıklı 20nci maddesinde; “3-Aşağıda gösterilen veya benzeri haller, günlük çalışma süresinden sayılır.
a) Bir işi yapmak veya takip etmek üzere yolda geçen süre ile işin yapımı veya takibi esnasında geçen süre,
b) İşçinin işinde ve her an buyruğa hazır beklemekle beraber bir iş verilmeksizin boşta geçen süreler,
d) Vardiya sistemi uygulanan yerlerde, işin ortalama bir zamanında verilen 30 dakikalık yemek izni.” Hükmü yer almaktadır.
Buna göre haftalık ve günlük çalışma süreleri, çalışılmış gibi sayılan haller toplu iş sözleşmesiyle açıkça belirlenmesine rağmen Sağlık Bakanlığı tarafından tamamen keyfi bir uygulama ile; aylık çalışma saati doldurulmadığından bahisle işçilere ek görevlendirmeler yapılmakta ve bu şekilde yapılan ek görevlendirmelerle haftalık çalışma saati olan 45 saat aşılmasına rağmen içeriye çalışma borcunun olduğu söylenerek fazla mesai ödemelerim yapılmamaktadır.
Yine aynı şekilde UBGT günlerinde çalışmaya çağrılması durumunda işçilere işyerinde bulunduğu saat üzerinden UBGT ücreti ödemesi yapılmaktadır. Halbuki 4857 sayılı İş Kanunu’nda saate göre UBGT ödenmesi uygulaması bulunmamakta olup Sağlık Bakanlığı tarafından kanuna aykırı uygulama yapılmaktadır.
Açıkça toplu iş sözleşmesinde yemek izninin çalışma süresinden sayılması gerektiği düzenlenmesine rağmen işçiler tarafından yemek yenilen zamanlardaki süreler ara dinlenme süresinden sayılmakta ve bu şekilde günlük çalışma süreleri daha az olarak gösterilmektedir. Tabiri caizse puantaj ve bordro hileleri yapılmaktadır. Halbuki yaptırılmayan ara dinlenmeleri ve yemek izinleri eklendiğinde günlük çalışma süresinin üzerinde çalışma yapıldığı ortaya çıkacak ve dolayısıyla fazla mesai ücreti ödenmesi gerekecektir.
Aşağıdaki tabloda asgari ücret üzerine toplu iş sözleşmesiyle düzenlenen taban ücretler ve zamlar eklenerek en düşük saatlerde (haftalık 5 saat) fazla çalışma yapıldığı varsayılarak kadroya geçiş tarihinden Mart 2022 tarihine kadar hesaplama yapılmıştır. Hesaplamalar kesinlik arz etmemekte olup haftalık çalışma sürelerinin artması durumunda neticesinde alınacak olan rakamlar da değişebilmektedir.
Sonuç olarak; Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan uygulamaların Türkiye genelinde hatalı olduğu, ödenmeyen fazla çalışma ücretleri, eksik ödenen fazla çalışma ücretleri, eksik ödenen UBGT ücretlerinin tahsili için her ne kadar uzlaşı yolu tercih edilse de Bakanlık tarafından mahkeme kararı olmadan ödeme yapılmayacağı, bu tür alacaklarda ise zamanaşımı süresinin 5 yıl olduğu mütalaa edilmektedir.
Saygılarımla,
*Not: Hesaplamalar brüt olarak yapılmıştır.
Sonuç olarak; Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan uygulamaların Türkiye genelinde hatalı olduğu, ödenmeyen fazla çalışma ücretleri, eksik ödenen fazla çalışma ücretleri, eksik ödenen UBGT ücretlerinin tahsili için her ne kadar uzlaşı yolu tercih edilse de Bakanlık tarafından mahkeme kararı olmadan ödeme yapılmayacağı, bu tür alacaklarda ise zamanaşımı süresinin 5 yıl olduğu mütalaa edilmektedir.
Saygılarımla,
Admin
