Çalışma Dünyası
Giriş Tarihi : 30-03-2020 21:24   Güncelleme : 01-04-2020 15:46

Coranavirüs Salgını ve Çalışanların Ücretsiz İzin Durumu!

Covid-19, diğer adıyla coronavirüs, Çin’de ilk kez görülmesi ve hızla yayılması sebebiyle dünya gündeminde 1.sırada yer alan bu virüs, ülkemizde de görülmeye başlandıktan sonra, sosyal ve iş hayatın düzenlenmesi amacıyla birçok konuda önlemlere ve kısıtlamalara neden olmuştur. Bu önlemler kimi zaman hukuki tavırlar sergilerken kimi zaman da  hak kayıplarına neden olmaktadır.

Coranavirüs Salgını ve Çalışanların Ücretsiz İzin Durumu!

Cornavirüs Salgını ve Çalışanların Ücretsiz İzin Durumunun hukuki boyutunu Av.Muhammet Fatih Sönmez'e sorduk.

Av.Muhammet Fatih Sönmez haber sitemize yapmış olduğu açıklamada;

Covid-19, diğer adıyla coronavirüs, Çin’de ilk kez görülmesi ve hızla yayılması sebebiyle dünya gündeminde 1.sırada yer alan bu virüs, ülkemizde de görülmeye başlandıktan sonra, sosyal ve iş hayatın düzenlenmesi amacıyla birçok konuda önlemlere ve kısıtlamalara neden olmuştur. Bu önlemler kimi zaman hukuki tavırlar sergilerken kimi zaman da  hak kayıplarına neden olmaktadır.

Bu yazımızda coronavirüs nedeniyle ülke çapında uygulanan düzenlemelere, işçi-işveren penceresinden bakarak “ücretsiz izin” hususunu ele alacağız. İşçinin “ücretsiz izin” bağlamında, hakları, kazanımları ve hak kaybı durumu vuku bulduktan sonra da izlemesi gereken hukuki yolları yazacağız.

İş Kanunu'nda esas olan izin türü ücretli izindir. Yani işçilerin izin yaparken de ücret almaları gerekmektedir. Ücretsiz izin ise istisna niteliğinde olması nedeniyle bu konuda İş Kanunu yeterli düzenlemeleri içermediği için Yargıtay kararlarına göre hareket ediliyor. Yargıtay kararları ışığında ücretsiz izin kavramı gündelik yaşantımızda kendine yer bulmuş ve gelişmiştir.

Bilindiği üzere, “ücretsiz izin” tanımı ve ilgili hususları kanunda açıkça gösterilmemekle birlikte, 4857 sayılı İş Kanunu’nda bazı hallerde ( 56.m ve 74.m) işçiye izni yasal bir hak olarak verilmek zorunda olan haller dışında, ücretsiz izin uygulamasının vücut bulabilmesi için tarafların (işçi-işveren) karşılıklı rızası ile olabilecek bir durum olduğu anlaşılmaktadır.

Ücretsiz izin kavramını incelerken, bu izin hakkını, hem işçi hem de işveren isteyebileceğini belirtmek gerekir. Ancak taraflardan birisinin bu durumu istemesi bazı şartlara tabi tutulmuştur.

1.         İŞÇİNİN ÜCRETSİZ İZİN İSTEMESİ VE ŞARTLARI

İşçi, çalıştığı işyerinde ücretsiz izine ayrılmak istediği taktirde bu isteğini işverene yazılı bir şekilde sunmak durumundadır. İşçinin “ücretsiz izin” talebini kabul eden işveren, ücretsiz izin günlerinde işçiye hiçbir ücret ödemesi yapmaz ve işçiye bu dönemlerde SGK primi tahakkuk etmez. Ücretsiz izinli günler için Sosyal Güvenlik Kurumu’na eksik gün bildirimi yapılır. Pek tabi işçinin ücretsiz izin aldığı bu zaman dilimde ise iş sözleşmesi askıda kalmaktadır.

Diğer bir açıdan ise; İşverenin, işçinin ücretsiz izin talebini kabul etmek gibi bir zorunluluğu yoktur zira bu hak tarafların karşılıklı rızası ile meydana geleceğini daha önce belirtmiştik.

2.         İŞVERENİN, İŞÇİLERİ ÜCRETSİZ İZİNE ÇIKARMASI ŞARTLARI ve SONUÇLARI

İşveren ile işçinin karşılıklı rızaları ücretli izin için yeterli değildir. İşveren tarafından yapılacak bu teklif, işçiye yazılı bir şekilde yapılmak zorundadır. İşveren tarafından işçiye yazılı yapılmış bu teklif karşısında işçi, 6 iş günü içerisinde bu teklifi kabul ederse ücretsiz izin uygulaması hayat bulmuş olacaktır.

a.         Ücretsiz İzin Dönemi Kıdem Süresine Dahil Edilir mi?

İster iş kanununda işçiye hak olarak verilen ücretsiz izinler olsun isterse işverenin inisiyatifiyle kullandırılmış olsun, sözleşme askıda kabul edildiğinden kıdem süresi hesaplanırken ücretsiz izinde geçen süreler hesaba katılmaz. İşçinin kıdem süresi ücretsiz izinde olduğu günler kadar geri tarihe kayar.

b.         İşçinin Ücretsiz İzinde Başka Bir İşyerinde Çalışması Durumu

İşveren, ücretli ya da ücretsiz izine ayrıldığı dönemde başka bir işte çalıştığı tespit edilen işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu durum işçinin sadakat borcuna aykırı davranması olarak değerlendirilir ve fesih için bir haklı neden teşkil eder.

c.         Ücretsiz İzinde Sağlık Hizmetlerinden Yararlanma

Yasada hak olarak verilen yol ücretsiz izni ve doğum ücretsiz iznini kullanan personeller izinli oldukları günler için sağlık hizmetlerinden eş ve çocuklarıyla beraber yararlanmaya devam ederler. Ücretsiz izinli olunan günler için SGK prim ödemeleri yapılmadığı halde kanunen hak olarak verilen izinleri kullandığı günlerde sağlık hizmetleri kesintiye uğratılmaz. Fakat yasada belirtilmeyen işverenin inisiyatifi ile işçiye verilmiş ücretsiz izinlerin 10 günü aşması durumunda gelir testi yaptırılarak GSS primi ödendiği takdirde sağlık hizmetlerinde faydalanmaya devam edilir. 10 günden kısa süren izinler için sağlık hizmetleri kesintisiz devam edecektir.

3.         ZORLA ÜCRETSİZ İZİNE ÇIKARILAN İŞÇİ, TÜM İŞÇİLİK HAKKINI ALABİLİR

Öncelikle ve önemle belirtmek gerekir ki bir işveren sadece kendi rızası ile bir işçiyi işyerinden “ücretsiz izine” çıkaramaz. Böyle bir durumda sadece işverenin rızası ile ücretsiz izine çıkarılan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenlerle feshedebilir. Haklı nedenlerle iş sözleşmesini fesheden işçi, şartları taşıması durumunda tüm işçilik hak ve alacaklarına sahip olabilir. İşçi, işverenin ücretsiz izin dayatmasını kabul etmek zorunda değildir. Eğer işveren ücretsiz izne ilişkin belgeyi zorla imzalatırsa, bu belge geçersiz hale gelir. Bu durumda işçinin beyanı esas alınır. Böyle bir durumda işçi, zorla çıkartıldığı ücretsiz izin dönemine ilişkin ücretini işverenden talep edebilir ya da işe iadesini talep edebilir.

Yazımızın başlığında belirttiğimiz Covid-19 (KORONAVİRÜS) gibi salgın hallerde ülkemizde karantina ilan edilirse zorlayıcı nedenle işyerinde çalışma durmuş olur. Bu zorlayıcı nedenle işyerinin mecburen çalışmayı durdurduğu ilk hafta işçiye yarım ücret ödenmek zorundadır. Sonrasında ise fesih hakkı kullanılabilir. Bu durumlara ek olarak ise, işveren işçiye İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca 3 aylık kısa çalışma yaptırarak ücretin işsizlik sigortası fonundan ödenmesini sağlayabilir.